Pneumotoraks je prisustvo vazduha između pluća i zida grudnog koša, u pleuralnom prostoru. Taj vazduh može dovesti do delimičnog ili potpunog kolapsa pluća. Tipični simptomi su nagli bol u grudima i otežano disanje, ali težina zavisi od veličine pneumotoraksa i stanja pacijenta.
Kolaps pluća, medicinski nazvan pneumotoraks, ozbiljno je stanje koje nastaje kada se pluće delimično ili potpuno skupi usled prodora vazduha u prostor između pluća i zida grudnog koša. Ovo nakupljanje vazduha sprečava normalno širenje pluća. Može poremetiti respiratorne funkcije. Pneumotoraks se može razviti naglo, ali u nekim slučajevima može napredovati sporo, pa se kasnije primeti.
Autor: Zdravstveni urednički tim Anadolu Medical Center — Poslednje ažuriranje: 21. avgust 2026.
Šta je kolaps pluća (pneumotoraks)?
Pneumotoraks je početak kolapsa plućnog tkiva usled prodora vazduha u pleuralni prostor, u kojem inače ne bi trebalo da bude vazduha. To stanje smanjuje razmenu kiseonika u plućima i dovodi do otežanog disanja. Kolaps pluća može nastati zbog povrede, ali se može javiti i bez ikakvog spoljašnjeg uzroka. Blagi slučajevi se mogu povući sami od sebe, dok teški slučajevi zahtevaju hitnu intervenciju.
Kada se razvije pneumotoraks, nestaje negativni pritisak koji omogućava da pluće prijanja uz zid grudnog koša. Ovaj gubitak pritiska dovodi do toga da se plućno tkivo, zbog sopstvene elastične građe, skuplja ka unutra. Stepen kolapsa zavisi od količine vazduha koja je ušla u pleuralni prostor. Mala curenja vazduha mogu proticati uz blage simptome, dok brzo i obilno nakupljanje vazduha može za kratko vreme izazvati ozbiljnu respiratornu insuficijenciju.
Koji su uzroci kolapsa pluća?
Uzroci kolapsa pluća su veoma raznovrsni, a mehanizam u osnovi zavisi od izvora curenja vazduha. Kod nekih osoba može se razviti bez ikakve bolesti pluća, dok kod drugih postojeće bolesti povećavaju rizik.
Kolaps pluća se kod nekih osoba može javiti bez ikakvog jasnog okidača. Smatra se da je spontani pneumotoraks, koji se naročito javlja kod mladih, visokih i mršavih osoba, povezan sa pucanjem malih vazdušnih mehurića (bula) u gornjim delovima pluća.
Glavni uzroci koji mogu dovesti do kolapsa pluća mogu se navesti na sledeći način:
- Povrede grudnog koša (udarac, nesreća, pad)
- Bolesti pluća (HOBP, astma, tuberkuloza)
- Pucanje ciste ili bule u plućima
- Medicinske intervencije (biopsija, centralni venski kateter)
- Nagle promene pritiska
- Spontani nastanak kod visokih i mršavih osoba
Koji su simptomi kolapsa pluća?
Simptomi kolapsa pluća obično počinju naglo i direktno utiču na disanje pacijenta. Jačina simptoma zavisi od toga koliki deo pluća je kolabirao i od brzine nakupljanja vazduha. U nekim slučajevima javljaju se blagi simptomi, dok neka stanja mogu ugroziti život.
Česti simptomi kolapsa pluća su sledeći:
- Bol u grudima koji počinje naglo
- Otežano disanje
- Ubrzano disanje
- Osećaj probadanja u grudima
- Kašalj
- Modrilo (usne, vrhovi prstiju)
- Malaksalost i lupanje srca
Simptomi ne moraju uvek biti iste jačine. Neki pacijenti osećaju samo blagu nelagodnost u grudima, dok drugi mogu doživeti naglo i izraženo otežano disanje. Naročito kada se razvije tenzioni pneumotoraks, vazduh nastavlja da se nakuplja u pleuralnom prostoru, a srce i veliki krvni sudovi dolaze pod pritisak. To može za kratko vreme dovesti do pada krvnog pritiska i poremećaja cirkulacije.
Koje su vrste kolapsa pluća?
Razumevanje mehanizma kojim se razvio pneumotoraks i načina na koji deluje na organizam važno je i za određivanje stepena hitnosti i za izbor pravilne metode lečenja. Faktori kao što su bolesti, povrede u anamnezi i oblik curenja vazduha određuju vrstu pneumotoraksa. Zato se kolaps pluća klasifikuje u različite grupe prema načinu nastanka i uzroku.
Vrste kolapsa pluća su uopšteno sledeće:
- Spontani pneumotoraks: Nastaje sam od sebe.
- Traumatski pneumotoraks: Povezan je sa povredama grudnog koša.
- Jatrogeni pneumotoraks: Nastaje nakon medicinskih postupaka.
- Tenzioni pneumotoraks: Vazduh se brzo nakuplja, hitno je stanje.
- Sekundarni pneumotoraks: Povezan je sa osnovnom bolešću pluća.
Kako se postavlja dijagnoza kolapsa pluća?
Dijagnoza kolapsa pluća postavlja se na osnovu anamneze i nalaza fizičkog pregleda, uz primenu metoda snimanja. Rendgenski snimak pluća je metoda koja se najčešće koristi u dijagnozi. Po potrebi se kompjuterizovanom tomografijom detaljnije procenjuju količina vazduha i stanje pluća. Rana dijagnoza smanjuje rizik od komplikacija.
Kako se leči kolaps pluća?
Metoda lečenja određuje se prema vrsti i težini pneumotoraksa. Kod malih i blagih slučajeva može biti dovoljno praćenje pacijenta. U ozbiljnijim stanjima postavlja se torakalni dren radi evakuacije vazduha iz pleuralnog prostora. Kod ponavljajućih ili teških slučajeva može biti potrebna hirurška intervencija. Osnovni cilj lečenja je ponovno širenje pluća.
Da li se kolaps pluća ponavlja?
Da, kolaps pluća se može ponoviti, naročito kod osoba koje su imale spontani pneumotoraks. Nakon prve epizode rizik od ponavljanja u određenoj meri raste. Kod osoba sa osnovnom bolešću pluća ovaj rizik je veći. Kod ponavljajućih slučajeva u obzir mogu doći trajne mere i hirurške opcije.
Može li se sprečiti kolaps pluća?
Pneumotoraks nije uvek stanje koje se može sprečiti, ali je moguće smanjiti faktore rizika. U zaštiti su važni redovno praćenje bolesti pluća, izbegavanje naglih promena pritiska i oprez u pogledu povreda. Osobama iz rizične grupe preporučuje se da ne propuštaju redovne kontrole.
Često postavljana pitanja o kolapsu pluća
Da li kolaps pluća predstavlja opasnost po život?
Da. Naročito kod teških oblika kao što je tenzioni pneumotoraks postoji opasnost po život. Rana intervencija spasava život.
Da li je kolaps pluća bolan?
U većini slučajeva javlja se nagao i jak bol u grudima. Bol je obično jednostran i pojačava se pri disanju.
Da li se posle kolapsa pluća može vratiti normalnom životu?
Nakon odgovarajućeg lečenja i perioda oporavka većina pacijenata može se vratiti normalnom životu. Međutim, zbog rizika od ponavljanja treba se pridržavati preporuka lekara.
Česta pitanja
Šta je pneumotoraks i zašto se kaže „kolabirano pluće“?
Pneumotoraks je prisustvo vazduha između pluća i zida grudnog koša, u pleuralnom prostoru. Taj vazduh može dovesti do delimičnog ili potpunog kolapsa pluća. Tipični simptomi su nagli bol u grudima i otežano disanje, ali težina zavisi od veličine pneumotoraksa i stanja pacijenta.
Koji su najvažniji simptomi ili nalazi?
Može nastati spontano, zbog bolesti pluća, povrede ili medicinske procedure. Rendgen ili drugo snimanje obično potvrđuje dijagnozu. Lečenje se kreće od praćenja do evakuacije vazduha drenažom, u zavisnosti od veličine, simptoma i fiziološke stabilnosti. Procena se prilagođava simptomima, nalazu pregleda, drugim bolestima i individualnim faktorima rizika.
Kako se postavlja dijagnoza i planira lečenje?
Dijagnoza počinje razgovorom sa pacijentom i kliničkim pregledom. U zavisnosti od problema mogu biti potrebne laboratorijske analize, snimanja ili specijalistički testovi. Nisu svi pregledi potrebni svakom pacijentu, pa se izbor prilagođava nalazu i proceni lekara. Lečenje i praćenje zavise od potvrđene dijagnoze, težine simptoma i uticaja na svakodnevni život. Mogu uključivati praćenje, promene navika, lekove, proceduru ili hirurško.
Kada je potrebno hitno javiti se lekaru?
Iznenadan bol u grudima uz gušenje, malaksalost, cijanozu ili brzo pogoršanje zahteva hitnu procenu. Tenzioni pneumotoraks je neposredno životno ugrožavajuće stanje koje medicinski tim mora odmah dekomprimovati. Procena se prilagođava simptomima, nalazu pregleda, drugim bolestima i individualnim faktorima rizika. Ako tegobe traju ili se pogoršavaju, preporučuje se stručna procena.
Ovaj sadržaj ima informativni karakter i ne zamenjuje konsultaciju, dijagnostiku niti lečenje koje propisuje lekar. Ako imate simptome, obratite se kvalifikovanom zdravstvenom radniku.