Volvulus je uvrtanje segmenta creva oko njegovog mezenterijuma, što može istovremeno izazvati opstrukciju i prekid dotoka krvi. Mogu se javiti jak bol u stomaku, nadutost, povraćanje i prestanak ispuštanja gasova ili stolice. To je potencijalno teško i vremenski osetljivo hirurško stanje.
Uvrtanje creva, u medicini poznato kao „volvulus", oboljenje je koje ozbiljno remeti rad sistema za varenje. Nastaje kada se crevo obrne oko sopstvene ose i spreči prolazak sadržaja. Bolest zahteva hitnu medicinsku intervenciju i, ako se ne leči, može biti opasna po život. Ispoljava se naročito iznenadnim bolom u stomaku, nadutošću, mučninom i prestankom pražnjenja creva.
Autor: Zdravstveni urednički tim Anadolu Medical Center — Poslednje ažuriranje: 21. avgust 2026.
Šta je uvrtanje creva?
Uvrtanje creva je ozbiljan problem sistema za varenje koji nastaje kada se jedan segment creva obrne oko svoje ose, pa se zaustavi prolazak sadržaja i prekine dotok krvi u taj deo. Ovo stanje istovremeno izaziva mehaničku opstrukciju i remeti cirkulaciju, što može dovesti do odumiranja tkiva. Uvrtanje se može javiti na tankom ili debelom crevu. Obično nastaje iznenada i ispoljava se jakim bolom u stomaku.
Ova bolest zahteva hitnu medicinsku intervenciju. Ako se ne prepozna i ne zbrine u ranoj fazi, tkivo creva može biti oštećeno. To može izazvati rasprostranjenu upalu potrbušnice (peritonitis) ili sepsu.
Koje su vrste uvrtanja creva?
Uvrtanje creva može se javiti na različitim mestima i u različitim oblicima. Vrste se klasifikuju prema zahvaćenom delu creva i prema načinu nastanka. Najčešći oblici su:
- Sigmoidni volvulus: Nastaje obrtanjem sigmoidnog kolona, završnog dela debelog creva, oko sopstvene ose. To je najčešći oblik i obično se sreće kod starijih osoba.
- Volvulus srednjeg creva (midgut volvulus): Javlja se u srednjem delu tankog creva. Češći je naročito kod beba i dece. Može nastati zbog urođenih poremećaja položaja creva.
- Cekalni volvulus: Nastaje obrtanjem cekuma, početnog dela debelog creva. Ređi je i obično se javlja kod mlađih odraslih osoba.
- Volvulus želuca: Redak oblik, ali kada se želudac obrne oko sopstvene ose mogu se javiti slični simptomi.
Simptomi i stepen hitnosti razlikuju se kod svakog oblika. Međutim, svi oblici zahtevaju hitnu medicinsku procenu. Način lečenja se obično planira prema mestu uvrtanja, nastalom oštećenju i opštem zdravstvenom stanju pacijenta.
Zašto dolazi do uvrtanja creva?
Uvrtanje creva obično nastaje zbog odstupanja creva od normalnog anatomskog položaja, poremećaja pokretljivosti ili strukturnih anomalija. Kod nekih osoba ovo je povezano sa urođenim nepravilnim položajem creva, dok se kod drugih može javiti zbog kasnije nastalih priraslica, tumora ili spoljašnjih faktora kao što su navike u ishrani.
Naročito stanja koja sprečavaju ili ograničavaju normalne pokrete creva povećavaju rizik od uvrtanja. Uvrtanje creva može se javiti u svim uzrasnim grupama. Međutim, uzroci se mogu razlikovati u zavisnosti od uzrasta. Kod beba su u prvom planu razvojni problemi, dok su kod odraslih češći uzroci ranije operacije ili bolesti creva.
Glavni uzroci uvrtanja creva su:
- Urođeni poremećaji položaja creva (malrotacija): Naročito u periodu odojčeta, nepravilan razvoj creva povećava rizik od nastanka volvulusa.
- Priraslice creva (adhezije): Vezivno tkivo koje se stvara između creva posle ranijih operacija na stomaku može dovesti do uvrtanja.
- Tumori ili mase u crevu: Sužavanje creva tumorima ili cistama može dovesti do obrtanja i opstrukcije.
- Kile (hernije) creva: Delovi creva koji izlaze kroz slaba mesta trbušnog zida mogu se uklještiti i izazvati obrtanje i poremećaj cirkulacije.
- Hronični zatvor: Dugotrajno nakupljanje stolice stvara pritisak u crevu i može smanjiti njegovu pokretljivost.
- Izražena nadutost i nakupljanje gasova: Naročito kada je pokretljivost creva usporena, porast unutrašnjeg pritiska može stvoriti uslove za uvrtanje.
- Dugačak i pokretljiv kolon (dolihokolon): Naročito duži sigmoidni kolon od normalnog može lakše da se obrne oko sopstvene ose.
- Neke neurološke bolesti: Stanja koja pogađaju nervni sistem koji kontroliše pokrete creva mogu poremetiti peristaltiku i tako dovesti do uvrtanja.
Koji su simptomi uvrtanja creva?
Simptomi uvrtanja creva obično počinju naglo i brzo se pogoršavaju. Razlog je to što opstrukcija creva dovodi i do zastoja u sistemu za varenje i do prekida dotoka krvi u odgovarajući deo creva. Ovo stanje ugrožava ne samo varenje, već i vitalnost zida creva. Zato se simptomi razvijaju i zbog mehaničke opstrukcije i zbog poremećaja cirkulacije.
Tegobe osećene u prvim satima mogu se ubrzo pretvoriti u jak bol, nadutost i sistemske probleme. Jačina simptoma može se razlikovati u zavisnosti od mesta i trajanja uvrtanja, kao i od opšteg stanja pacijenta.
Glavni simptomi uvrtanja creva su:
- Jak bol u stomaku grčevitog karaktera: Bol koji počinje naglo, javlja se u talasima i najjače se oseća oko pupka.
- Otok i napetost stomaka: Kada se crevo ispuni gasom i tečnošću, stomak se vidno naduje i postaje osetljiv na dodir.
- Mučnina i povraćanje: Naročito kod opstrukcija na nivou tankog creva, sadržaj želuca se vraća i dolazi do povraćanja. Povraćeni sadržaj ponekad može biti žučni ili imati miris stolice.
- Nemogućnost ispuštanja gasova i stolice: Kada je crevo potpuno zapušeno, prestaje prolazak i gasova i stolice. To kod pacijenta izaziva izraženu nelagodnost.
- Povišena temperatura: Ako je zid creva počeo da se oštećuje ili se razvila infekcija, telesna temperatura raste.
- Ubrzan puls (tahikardija): Organizam se brani od bola i gubitka tečnosti, pa se srčana frekvencija povećava.
- Znojenje i bledilo: Zbog jakog bola i poremećaja cirkulacije pacijent se oblije hladnim znojem i bledi.
- Osetljivost ili tvrdoća stomaka: Pri pregledu, pritiskom na stomak oseća se izražen bol ili tvrdoća. To može biti znak da se razvila upala potrbušnice.
- Opšta slabost i nizak krvni pritisak: U uznapredovalim slučajevima krvni pritisak može pasti zbog gubitka tečnosti i sistemske reakcije organizma.
Dijagnoza uvrtanja creva
Kada se posumnja na uvrtanje creva, dijagnostički postupak počinje bez gubljenja vremena. Kod ove bolesti rana dijagnoza je od životnog značaja i za očuvanje tkiva creva i za sprečavanje komplikacija. Prvi korak u dijagnozi je uzimanje anamneze o tegobama pacijenta i fizikalni pregled. Simptomi kao što su iznenadni bol u stomaku i nemogućnost ispuštanja gasova i stolice pružaju lekaru važne tragove.
Pri fizikalnom pregledu mogu se utvrditi osetljivost, otok i nakupljanje gasova u predelu stomaka, a ponekad i oslabljeni ili potpuno odsutni crevni zvuci. Rektalnim pregledom može se napipati opstrukcija u osnovi ili proveriti da li postoji krvarenje.
Za potvrdu dijagnoze koriste se metode snimanja. Nativni rendgenski snimak abdomena jedan je od prvih testova i može pokazati znake opstrukcije kao što su proširene vijuge creva i hidroaerični nivoi. Međutim, za detaljniji pregled najčešće se koristi kompjuterizovana tomografija (CT). CT-om se detaljno mogu prikazati i mesto uvrtanja i obrtanje ili oštećenje creva. Ako je potrebno detaljnije ispitati tanko crevo, mogu biti potrebni i snimci sa oralnim kontrastom.
U nekim slučajevima, naročito kod beba i dece, i ultrazvuk može biti efikasan u postavljanju dijagnoze. Takođe se laboratorijskim analizama procenjuje reakcija organizma na infekciju ili gubitak tečnosti. Parametri kao što su povišeni leukociti, poremećaji elektrolita ili nivo mlečne kiseline pružaju važne podatke o riziku od komplikacija.
Lečenje uvrtanja creva
Najpre se intravenski uspostavlja ravnoteža tečnosti i elektrolita kod pacijenta, jer ovo oboljenje može dovesti do ozbiljnog gubitka tečnosti i poremećaja elektrolita. Istovremeno se za izbacivanje sadržaja želuca može koristiti cevčica koja se kroz nos uvodi u želudac (nazogastrična sonda). Ovaj postupak smanjuje nadutost i povraćanje.
Međutim, ove privremene mere najčešće predstavljaju samo pripremu za operaciju. Uvrtanje creva se uglavnom leči hirurški. Tokom operacije lekar razvrće uvrnuti deo creva i procenjuje cirkulaciju. Ako tkivo creva nije izgubilo vitalnost, odgovarajući deo se može sačuvati i vratiti u normalan položaj. Međutim, ako postoji nekroza (odumiranje tkiva), taj deo se uklanja, a zdravi krajevi se spajaju.
U nekim slučajevima posle operacije može biti potrebna privremena ili trajna stoma (izvođenje creva na trbušni zid). Ova odluka se donosi prema stanju creva i opštem zdravlju pacijenta. U periodu posle lečenja pacijent se pažljivo prati; prate se ravnoteža tečnosti, rad creva i znaci infekcije.
Retko, ako je uvrtanje otkriveno u vrlo ranoj fazi i tkivo creva nije oštećeno, u nekim posebnim situacijama može se pokušati razvrtanje nehirurškim metodama. Međutim, to se uglavnom primenjuje kod dece i u posebnim dijagnostičkim okolnostima.
Lekari oblasti „Gastroenterologija" u Anadolu
Česta pitanja
Šta je volvulus i koji simptomi ukazuju na hitnost?
Volvulus je uvrtanje segmenta creva oko njegovog mezenterijuma, što može istovremeno izazvati opstrukciju i prekid dotoka krvi. Mogu se javiti jak bol u stomaku, nadutost, povraćanje i prestanak ispuštanja gasova ili stolice. To je potencijalno teško i vremenski osetljivo hirurško stanje.
Koji su najvažniji simptomi ili nalazi?
Mesto i uzrast utiču na uzrok i lečenje. Kod odraslih su sigmoidni kolon i cekum klasične lokalizacije. Snimanje obično potvrđuje dijagnozu. Endoskopska dekompresija može se koristiti kod nekih sigmoidnih volvulusa, dok je u drugim situacijama potrebna hitna operacija. Procena se prilagođava simptomima, nalazu pregleda, drugim bolestima i individualnim faktorima rizika.
Kako se postavlja dijagnoza i planira lečenje?
Dijagnoza počinje razgovorom sa pacijentom i kliničkim pregledom. U zavisnosti od problema mogu biti potrebne laboratorijske analize, snimanja ili specijalistički testovi. Nisu svi pregledi potrebni svakom pacijentu, pa se izbor prilagođava nalazu i proceni lekara. Lečenje i praćenje zavise od potvrđene dijagnoze, težine simptoma i uticaja na svakodnevni život. Mogu uključivati praćenje, promene navika, lekove, proceduru ili hirurško.
Kada je potrebno hitno javiti se lekaru?
Jak bol u stomaku, izražena nadutost, uporno povraćanje, krv u stolici, temperatura, konfuzija ili znaci šoka zahtevaju hitno pozivanje medicinske pomoći. Procena se prilagođava simptomima, nalazu pregleda, drugim bolestima i individualnim faktorima rizika. Ako tegobe traju ili se pogoršavaju, preporučuje se stručna procena.
Ovaj sadržaj ima informativni karakter i ne zamenjuje konsultaciju, dijagnostiku niti lečenje koje propisuje lekar. Ako imate simptome, obratite se kvalifikovanom zdravstvenom radniku.