Šta je CyberKnife M6 i kada se koristi?

CyberKnife je stereotaksijski sistem za lečenje vođen slikom koji, preko linearnog akceleratora povezanog sa robotskom rukom, omogućava visokopreciznu primenu zračenja na ciljnu regiju iz različitih uglova. Iako se u njegovom nazivu nalazi reč „knife", odnosno nož, to nije hirurški zahvat. Može se koristiti za stereotaksijsku radiohirurgiju odabranih ciljeva u mozgu, a u drugim delovima tela za stereotaksijsku radioterapiju tela.

Autor: Zdravstveni urednički tim Anadolu Medical Center — Poslednje ažuriranje: 21. avgust 2026.

Šta je CyberKnife?

CyberKnife je radioterapijski sistem kod koga je linearni akcelerator, koji proizvodi visokoenergetske X-zrake, postavljen na robotsku ruku. Robotska ruka omogućava isporuku snopova iz različitih uglova određenih planom lečenja. Tokom lečenja položaj cilja proverava se uz pomoć sistema za snimanje. Kod odabranih ciljeva koji se pomeraju sa disanjem mogu se koristiti tehnologije praćenja namenjene praćenju tog pokreta.

CyberKnife nije hirurški robot i tokom lečenja se ne pravi hirurški rez. Ni primena koja se naziva „radiohirurgija" ne označava operaciju u klasičnom smislu. Radiohirurgija je pristup stereotaksijske radioterapije čiji je cilj visokoprecizna isporuka zračenja na ograničen cilj.

Cilj lečenja jeste da se ciljnom tkivu isporuči planirana doza zračenja, a da se doza kojoj su izložena okolna zdrava tkiva što više ograniči. Međutim, nije tačno reći da okolna tkiva uopšte ne primaju zračenje. Planiranje lečenja sprovodi se uzimajući u obzir položaj i veličinu cilja i osetljive organe u njegovoj blizini.

Šta je CyberKnife M6?

CyberKnife M6 je jedan od modela iz porodice sistema CyberKnife koji se koriste u robotskoj radioterapiji. Sistem omogućava sprovođenje lečenja zajedničkim radom robotske ruke, linearnog akceleratora, navođenja slikom, oblikovanja snopa i tehnologija praćenja cilja.

U Anadolu Medical Center tehnologija CyberKnife M6 može se koristiti u planiranju stereotaksijske radioterapije za pacijente kod kojih je utvrđena podobnost. O primeni CyberKnife-a ne odlučuje se samo na osnovu postojanja tumora ili lezije. Procenjuju se karakteristike bolesti, ciljna regija, prethodna lečenja i okolna tkiva koja treba zaštititi.

Zašto se u nazivu CyberKnife nalazi reč „knife"?

Reč „knife" u nazivu CyberKnife ne označava pravi nož niti hirurški rez. Ovaj naziv potiče od principa stereotaksijske radiohirurgije, odnosno visokoprecizne primene zračenja na određeni cilj.

Kod radiohirurgije koja se izvodi CyberKnife-om ne pravi se rez. Zato je važno razlikovati pojmove „radiohirurgija" i „robotska hirurgija". CyberKnife je robotski radioterapijski sistem.

Šta su stereotaksijska radiohirurgija (SRS) i SBRT?

Stereotaksijska radiohirurgija (SRS) označava visokopreciznu primenu zračenja na ograničene ciljeve, najčešće u predelu mozga i centralnog nervnog sistema. Stereotaksijska radioterapija tela (SBRT) označava primenu sličnih principa na odabrane ciljeve u delovima tela kao što su pluća, jetra, pankreas, prostata ili kičma.

Kod SRS-a i SBRT-a lečenje se može sprovesti u jednoj seansi ili podeljeno na nekoliko frakcija. Frakcija označava svaku pojedinačnu terapijsku seansu u kojoj se primenjuje deo ukupne doze zračenja. Broj frakcija nije isti za svakog pacijenta. Naročito pri planiranju SRS-a, odluku o lečenju, u zavisnosti od kliničkog stanja pacijenta, može razmotriti multidisciplinarni tim u kome su radijaciona onkologija, neurohirurgija i druge relevantne specijalnosti.

SRS i SBRT nisu tretmani koji se sprovode isključivo CyberKnife-om. Kod pogodnih grupa pacijenata i bolesti, uključujući i karcinom pluća, stereotaksijska radioterapija može se sprovesti i na savremenim linearnim akceleratorima koji imaju potrebne tehničke karakteristike. Sistem koji će se koristiti bira se nakon procene karakteristika cilja, plana lečenja i kliničkih potreba.

Kako funkcioniše CyberKnife?

Kod lečenja CyberKnife-om najpre se, uz pomoć metoda snimanja, određuju ciljna regija i zdrava tkiva koja treba zaštititi. U skladu sa pripremljenim planom lečenja, linearni akcelerator na robotskoj ruci primenjuje zračenje iz različitih uglova. Snimci napravljeni tokom seanse pomažu u proveri položaja cilja.

Rad CyberKnife-a ne svodi se samo na kretanje robotske ruke. Tokom lečenja snimanje, planiranje, verifikacija cilja, primena zračenja i, po potrebi, upravljanje pokretima sprovode se kao celina.

Pre lečenja radi se CT za planiranje. Po potrebi, podaci dobijeni drugim metodama snimanja, kao što su MR ili PET-CT, mogu se spojiti sa snimcima za planiranje. Radijacioni onkolog određuje ciljnu regiju i organe koje treba zaštititi. Tim medicinske fizike priprema raspodelu doze i plan zračenja u skladu sa propisanom dozom.

Šta rade robotska ruka i linearni akcelerator?

Linearni akcelerator proizvodi visokoenergetske X-zrake koji se koriste u radioterapiji. To što se u sistemu CyberKnife linearni akcelerator nalazi na robotskoj ruci omogućava da se izvor zračenja pomera u različite položaje određene planom lečenja.

Snopovi koji se primenjuju iz različitih uglova izračunavaju se tako da u ciljnoj regiji formiraju planiranu dozu zračenja. Doza koju primaju okolna normalna tkiva nastoji se smanjiti u skladu sa granicama određenim tokom planiranja lečenja.

Kako se obezbeđuju navođenje slikom i praćenje cilja?

Kod lečenja CyberKnife-om navođenje slikom koristi se za proveru položaja pacijenta i ciljne regije tokom seanse. Snimci napravljeni tokom lečenja mogu se uporediti sa snimcima dobijenim u fazi planiranja.

Za praćenje položaja cilja, u zavisnosti od njegovih karakteristika, mogu se koristiti koštane strukture ili prethodno postavljeni fiducijalni markeri. Kod odabranih ciljeva koji se pomeraju sa disanjem mogu se koristiti tehnologije praćenja namenjene upravljanju pokretima.

Šta je praćenje pokreta Synchrony?

Synchrony je tehnologija sinhronizacije pokreta koja se u sistemima CyberKnife može koristiti za praćenje pokreta odabranih pokretnih ciljeva povezanih sa disanjem. Naročito kod nekih ciljeva čiji se položaj može menjati sa disanjem, može pomoći u praćenju pokreta tokom lečenja.

Nije neophodno da se kod svake primene CyberKnife-a koristi ista metoda praćenja. To koja će se metoda snimanja ili praćenja pokreta izabrati određuje se prema položaju cilja i planu lečenja.

Kod kojih bolesti se koristi CyberKnife?

CyberKnife se može koristiti u stereotaksijskom lečenju odabranih lezija u mozgu i centralnom nervnom sistemu, kao i u regijama kao što su pluća, jetra, pankreas, bubrezi, prostata i kičma. Podobnost se ne određuje samo prema nazivu bolesti, već prema veličini, broju i položaju cilja i njegovom odnosu sa okolnim organima.

To što se CyberKnife može koristiti u određenoj regiji tela ne znači da se svaki tumor u toj regiji može lečiti ovom metodom. U procenu se uključuju stadijum bolesti, prethodna lečenja, ciljni volumen, tolerancija normalnih tkiva i opšte kliničke karakteristike pacijenta.

Stereotaksijska radiohirurgija može se razmatrati i kod nekih kliničkih stanja koja nisu maligna. Koja će se metoda koristiti određuje se procenom relevantnih specijalnosti.

Lezije mozga i centralnog nervnog sistema

CyberKnife se može koristiti u stereotaksijskoj radiohirurgiji odabranih metastaza u mozgu i nekih benignih ili malignih intrakranijalnih lezija. Meningeom, vestibularni švanom i neke lezije u predelu hipofize mogu se, prema svojim kliničkim karakteristikama, razmatrati za stereotaksijsko lečenje.

Stereotaksijska radiohirurgija može se razmatrati kao opcija lečenja i kod nekih stanja koja nisu maligna, kao što su neke vaskularne anomalije i neuralgija trigeminusa. Odluka o lečenju donosi se prema karakteristikama lezije i drugim opcijama lečenja.

Tumori pluća, jetre, pankreasa i bubrega

Stereotaksijska radioterapija tela može se razmatrati kod odabranih primarnih ili metastatskih ciljeva u plućima, jetri, pankreasu ili bubrezima. U regijama na koje mogu uticati respiratorni pokreti, kao što su pluća, jetra i pankreas, praćenje i upravljanje pokretima cilja važan su deo planiranja lečenja.

O podobnosti za CyberKnife ne odlučuje se bez procene veličine tumora, njegovog odnosa sa okolnim organima, proširenosti bolesti i drugih opcija lečenja, uključujući hirurgiju.

Lezije prostate, kičme i kostiju

Kod odabranih pacijenata sa karcinomom prostate može se primeniti pristup SBRT. Budući da se u blizini prostate nalaze organi koje treba zaštititi, kao što su mokraćna bešika i rektum, u planu lečenja uzimaju se u obzir granice doze za ove organe.

Stereotaksijska radioterapija može se razmatrati i kod metastaza u kičmi i odabranih lezija kostiju. Zbog osetljivosti kičmene moždine i nervnog tkiva na zračenje, odnos između cilja i okolnih kritičnih struktura detaljno se ispituje.

Za koga lečenje CyberKnife-om može biti pogodno?

Lečenje CyberKnife-om može se razmatrati kod pacijenata sa ograničenim ciljevima za koje je utvrđeno da su pogodni za stereotaksijsku radioterapiju. Za lečenje CyberKnife-om mogu se razmatrati pacijenti kod kojih hirurgija nije pogodna, kao i lezije blizu kritičnih struktura, pokretni ciljevi ili regije koje su ranije zračene.

Karakteristike koje se obično uzimaju u obzir pri odluci o podobnosti mogu se ovako navesti:

• Vrsta bolesti i tumora
• Veličina i broj ciljeva
• Lokalizacija tumora ili lezije
• Okolni osetljivi organi
• Proširenost bolesti
• Prethodno primenjena lečenja
• Doze prethodne radioterapije
• Opšte kliničke karakteristike pacijenta
• Da li je moguće napraviti bezbedan plan zračenja

To što je CyberKnife tehnički primenljiv ne znači da ga obavezno treba izabrati. Hirurgija, druge radioterapijske tehnike ili druge opcije lečenja mogu biti pogodnije u zavisnosti od kliničkih karakteristika pacijenta.

Za koga CyberKnife možda nije pogodan?

Kod veoma velikih ciljnih volumena, proširene bolesti ili u nekim situacijama kada se ne mogu poštovati bezbedne granice doze za okolne kritične organe, CyberKnife možda nije pogodan. Na procenu može uticati i nemogućnost održavanja potrebnog položaja tokom lečenja ili nemogućnost primene potrebnih metoda snimanja i praćenja cilja.

Odluka o lečenju treba da se donese ne samo na osnovu tehničkih mogućnosti uređaja, već zajedničkom procenom očekivane koristi i mogućih rizika.

Koje se procene sprovode pre lečenja CyberKnife-om?

Procene pre CyberKnife-a imaju za cilj da utvrde karakteristike bolesti i procene podobnost za stereotaksijsku radioterapiju. U okviru ove procene, koja se može sprovesti u onkološkom centru, mogu se ispitati patološki nalazi, stadijum bolesti, aktuelni snimci, prethodna lečenja i opšte kliničke karakteristike pacijenta.

Rezultati snimanja kao što su CT, MR ili PET-CT mogu se koristiti u planiranju lečenja. Ako je ranije primenjena radioterapija, posebno su važni podaci o ranije zračenim poljima i dozama.

Odluka o lečenju po potrebi se može oblikovati zajedničkom procenom radijacione onkologije, internističke onkologije, hirurških grana i drugih relevantnih specijalnosti.

Kako se sprovode simulacija i imobilizacija?

Simulacija podrazumeva postavljanje pacijenta u položaj koji će se koristiti tokom stvarnog lečenja i snimanje slika za planiranje. CT za planiranje jedna je od osnovnih metoda snimanja u ovoj fazi. Kada je potrebno, u planiranje se mogu uključiti i snimci MR ili PET-CT.

Kod lečenja u predelu glave i mozga može se koristiti termoplastična maska. U drugim delovima tela mogu se koristiti vakuum-dušek ili druga oprema za pozicioniranje.

Stoga uopštena tvrdnja da se kod lečenja CyberKnife-om „pacijent ne imobilizuje" nije tačna. Iako nije potreban invazivni okvir za glavu, mogu se koristiti metode imobilizacije koje pomažu pacijentu da tokom lečenja ostane u planiranom položaju.

Da li je potreban fiducijalni marker?

Fiducijalni marker je mali marker koji se može postaviti u telo kako bi pomogao u praćenju položaja cilja tokom snimanja. U nekim regijama, kao što su prostata, pluća, jetra ili pankreas, u zavisnosti od plana lečenja može biti potrebna upotreba fiducijalnih markera.

Fiducijalni marker se ne postavlja svakom pacijentu. Ako se marker proceni kao potreban, pacijentu se posebno objašnjava kako će se postavljanje sprovesti i kakva je priprema pre postupka.

Kako se sprovodi lečenje CyberKnife-om?

Proces lečenja CyberKnife-om počinje procenom podobnosti pacijenta za ovu metodu. Zatim se rade snimci za simulaciju, određuju se cilj i organi koje treba zaštititi i priprema se individualni plan doze. Tokom seanse, nakon što se položaj pacijenta potvrdi snimcima, robotska ruka primenjuje zračenje iz planiranih uglova.

Lečenje se ne sastoji samo od seanse zračenja. Faze pripreme i planiranja važni su delovi lečenja.

1. Procena podobnosti i donošenje odluke o lečenju

U prvoj fazi procenjuju se dijagnoza pacijenta, patološki nalazi, snimci i prethodna lečenja. Radijacioni onkolog utvrđuje da li je stereotaksijsko lečenje pogodno i kakvo je mesto primene CyberKnife-a u planu lečenja.

Po potrebi se u procenu uključuju i mišljenja drugih specijalnosti.

2. Snimanje za simulaciju

Pacijent se postavlja u položaj koji će se koristiti tokom lečenja i radi se CT za planiranje. U zavisnosti od regije lečenja mogu se pripremiti termoplastična maska, vakuum-dušek ili druga oprema za pozicioniranje.

Kada je potrebno detaljnije odrediti cilj, podaci dobijeni metodama snimanja kao što su MR ili PET-CT mogu se spojiti sa CT-om za planiranje.

3. Određivanje cilja i rizičnih organa

Radijacioni onkolog na snimcima određuje ciljne volumene koje treba lečiti. Istovremeno se označavaju organi koji se nalaze blizu cilja i koje treba zaštititi od zračenja.

Na primer, kod lečenja mozga za planiranje mogu biti važne strukture kao što su vidni putevi ili moždano stablo, kod lečenja kičmene moždine i tumora kičme kičmena moždina, a kod lečenja prostate mokraćna bešika i rektum.

4. Priprema plana doze i zračenja

Nakon što se odrede cilj i tkiva koja treba zaštititi, tim medicinske fizike priprema plan lečenja. Tokom planiranja izračunava se iz kojih uglova će se primenjivati zračenje i kako će se doza raspodeliti između cilja i okolnih tkiva.

Cilj je da se ciljnoj regiji isporuči planirana doza zračenja, a da se doza koju primaju zdrava tkiva održi u bezbednim granicama. Pre početka lečenja sprovode se potrebne provere kvaliteta i bezbednosti.

5. Verifikacija položaja pre seanse

Na dan lečenja pacijent se postavlja u položaj određen tokom simulacije. Koriste se maska, vakuum-dušek ili druga planirana oprema za pozicioniranje.

Snimci napravljeni pre seanse koriste se za poređenje položaja pacijenta i ciljne regije sa položajem u planu lečenja. Nakon što se izvrše potrebne korekcije, prelazi se na fazu zračenja.

6. Robotsko zračenje i praćenje cilja

Tokom lečenja robotska ruka se kreće u različite položaje u skladu sa pripremljenim planom i primenjuje zračenje. Pacijent može videti pokrete robotske ruke ili čuti zvukove povezane sa radom uređaja; međutim, sam snop zračenja se ne oseća.

Kod odabranih pokretnih ciljeva mogu se koristiti odgovarajuće tehnologije praćenja. Tokom celog lečenja položaj cilja može se proveravati pomoću sistema za snimanje.

7. Posle seanse i kontrole

Lečenje CyberKnife-om kod mnogih pacijenata može se sprovesti ambulantno. Međutim, period posle lečenja može se razlikovati u zavisnosti od tretirane regije, opšteg zdravstvenog stanja osobe i pratećih postupaka.

Primena lekova koje propiše lekar posle lečenja, uključujući i tumore hipofize, svakodnevne aktivnosti i raspored kontrola planiraju se individualno. Za procenu dejstva lečenja tokom perioda praćenja mogu se koristiti pregledi i metode snimanja.

Koliko seansi traje lečenje CyberKnife-om?

SRS ili SBRT koji se sprovode CyberKnife-om mogu se planirati u jednoj seansi ili u nekoliko frakcija. Ukupan broj seansi određuje se prema vrsti, veličini i lokalizaciji tumora, okolnim osetljivim organima, ranijoj radioterapiji i dozi koja se planira primeniti.

Nije ispravno govoriti o standardnom broju seansi koji važi za svakog pacijenta. Kod nekih ciljeva lečenje se može sprovesti u jednoj frakciji, dok se, radi zaštite zdravih tkiva, može izabrati podela ukupne doze zračenja na nekoliko seansi.

Broj frakcija određuje tim radijacione onkologije tokom planiranja lečenja.

Koliko traje jedna seansa CyberKnife-a?

Trajanje jedne seanse CyberKnife-a nije fiksno. Trajanje seanse može se razlikovati u zavisnosti od pozicioniranja pacijenta, verifikacije slikom, broja snopova koji se primenjuju, potrebe za praćenjem cilja i složenosti plana lečenja.

Budući da robotski sistem primenjuje snopove iz velikog broja različitih uglova, neki tretmani CyberKnife-om mogu trajati duže od standardnih radioterapijskih seansi. Tim za lečenje može pacijentu saopštiti procenjeno trajanje seanse prema njegovom planu.

Da li je lečenje CyberKnife-om bolno? Da li je potrebna anestezija?

Snop zračenja koji se primenjuje tokom seanse CyberKnife-a ne oseća se, a za lečenje se ne pravi hirurški rez. Ipak, maska ili oprema za pozicioniranje koja se koristi tokom lečenja, zadržavanje istog položaja određeno vreme ili dodatne intervencije pre lečenja mogu kod nekih osoba izazvati nelagodnost.

Kod većine seansi CyberKnife-a nije potrebna opšta anestezija. Međutim, kod dece, osoba kojima je teško da dugo ostanu nepokretne ili kada je potrebna posebna intervencija, kao što je postavljanje fiducijalnog markera, potreba za anestezijom ili sedacijom može se posebno proceniti.

Koje su prednosti i ograničenja lečenja CyberKnife-om?

CyberKnife omogućava primenu zračenja iz različitih uglova pomoću robotske ruke i korišćenje navođenja slikom tokom seanse. Mogućnost korišćenja tehnologija upravljanja pokretima kod odabranih pokretnih ciljeva takođe je jedna od tehničkih karakteristika sistema.

Među prednostima stereotaksijskog lečenja mogu biti visokoprecizna isporuka doze zračenja na cilj i mogućnost da se lečenje završi u malom broju frakcija. Kod intrakranijalnih primena lečenje se može sprovesti bez upotrebe invazivnog okvira za glavu.

Ipak, CyberKnife nije pogodan za svaki tumor. Terapijske seanse mogu trajati duže od nekih standardnih radioterapijskih tretmana. Za praćenje nekih ciljeva može biti potreban fiducijalni marker. U zavisnosti od ciljne regije mogu se javiti rana ili kasna neželjena dejstva. Prema tome, prednosti tehnologije same po sebi nisu dovoljne za izbor lečenja. Kliničke potrebe, alternativne metode i karakteristike pacijenta treba procenjivati zajedno.

Koja su neželjena dejstva CyberKnife-a?

Neželjena dejstva CyberKnife-a mogu se razlikovati u zavisnosti od regije koja se zrači, ukupne doze, broja frakcija, tretiranog volumena, okolnih organa i lečenja koja je pacijent ranije primio. Iako se lečenje precizno planira, zračenje koje primaju okolna normalna tkiva ne može se potpuno svesti na nulu.

Neželjena dejstva koja se mogu javiti posle lečenja razlikuju se u zavisnosti od zračene regije. Mogu se javiti umor, promene kože ili sluzokože u polju lečenja, otok (edem), glavobolja, mučnina ili tegobe vezane za sistem za varenje. Kod lečenja u predelu prostate i karlice mogu se razviti promene u mokrenju ili radu creva. Kod stereotaksijskog lečenja u predelu mozga mogu se javiti edem i tegobe povezane sa njim. Kod lečenja regija kao što su pluća, odgovor odgovarajućeg organa na zračenje procenjuje se tokom praćenja.

Neka neželjena dejstva javljaju se tokom zračenja ili ubrzo posle lečenja, dok se kasni efekti mogu razviti mesecima ili godinama kasnije. Iako su ozbiljni kasni efekti ređi, rizik ne nestaje u potpunosti.

Kod kojih simptoma se treba obratiti timu za lečenje?

Tegobe koje se mogu javiti posle CyberKnife-a i simptomi koji zahtevaju medicinsku procenu mogu se razlikovati u zavisnosti od tretirane regije. Prednost treba dati individualnim preporukama za praćenje koje tim za lečenje daje pacijentu.

Kod simptoma kao što su jak bol ili bol koji se postepeno pojačava, novonastali neurološki simptomi, povraćanje koje se ne može staviti pod kontrolu, izražen nedostatak vazduha, visoka temperatura ili ozbiljno krvarenje može biti potrebno stupiti u kontakt sa zdravstvenim timom.

Budući da se mogu javiti različiti znaci upozorenja specifični za tretiranu regiju, važno je da se pacijent pridržava preporuka datih pri otpustu i za praćenje.

Na šta treba obratiti pažnju posle lečenja CyberKnife-om?

Praćenje posle CyberKnife-a planira se u zavisnosti od tretirane regije, primenjene doze zračenja, pratećih postupaka i opšteg zdravstvenog stanja osobe. Iako se mnogi tretmani mogu sprovesti ambulantno, ne treba očekivati da se svi istog dana vrate na isti nivo aktivnosti.

Važno je koristiti lekove koje je propisao lekar na preporučeni način. U zavisnosti od regije lečenja mogu se dati individualne preporuke u vezi sa ishranom, unosom tečnosti ili svakodnevnim aktivnostima. Ako je sproveden invazivni postupak, kao što je postavljanje fiducijalnog markera, mogu postojati dodatne preporuke za negu mesta zahvata.

Kontrolni pregledi i snimanja važni su delovi lečenja. Efekti radioterapije možda se neće odraziti na rezultate snimanja odmah nakon završetka lečenja. Odgovor cilja na lečenje procenjuje se kontrolama koje se sprovode tokom vremena.

Koja je razlika između CyberKnife-a i klasične radioterapije?

Jedna od osnovnih razlika između CyberKnife-a i drugih radioterapijskih sistema jeste to što se linearni akcelerator može kretati na robotskoj ruci. CyberKnife, dok primenjuje zračenje iz različitih uglova, zahvaljujući navođenju slikom omogućava proveru položaja cilja.

Ne treba zaboraviti da i savremeni linearni akceleratori mogu primenjivati napredne tehnike kao što su radioterapija vođena slikom (IGRT), SRS i SBRT. Zato nije ispravno razliku između CyberKnife-a i savremenih LINAC sistema tumačiti tako da je jedno „precizno", a drugo „neprecizno" lečenje.

To koji će se sistem izabrati zavisi od promenljivih kao što su položaj i pokretljivost cilja, plan lečenja i tehničke mogućnosti ustanove.

Koje su razlike između CyberKnife-a, Gamma Knife-a i MR Linac-a?

CyberKnife, Gamma Knife i MR Linac su radioterapijski sistemi zasnovani na različitim tehnološkim principima. CyberKnife koristi linearni akcelerator povezan sa robotskom rukom, dok se Gamma Knife uglavnom koristi u stereotaksijskoj radiohirurgiji intrakranijalnih ciljeva. MR Linac kombinuje MR snimanje sa linearnim akceleratorom.

Budući da svaka od ovih tehnologija odgovara na različite kliničke potrebe, ne treba ih posmatrati kao direktne alternative jedna drugoj. Naročito kada je reč o tumorima mozga, na pitanje „Šta je bolje?" ne postoji jedan odgovor. Odgovarajuća metoda lečenja određuje se u skladu sa vrstom bolesti, ciljnom regijom, okolnim organima i kliničkim ciljem.

Može li se CyberKnife primeniti kod pacijenata koji su ranije primali radioterapiju?

Ponovno zračenje CyberKnife-om regije koja je ranije zračena može se razmatrati kod odabranih pacijenata. Međutim, ne može se reći da se svako ko ima raniju radioterapiju može ponovo lečiti.

Pri donošenju odluke o ponovnom zračenju, pored ukupne doze i raspodele doze primenjene u prethodnom lečenju, procenjuju se i vreme proteklo od prvog lečenja, položaj novog cilja i tolerancija zdravih tkiva na zračenje. Odluka o ponovnom zračenju ne donosi se bez procene da li je moguće napraviti bezbedan plan lečenja.

U kojoj bolnici u Turskoj postoji CyberKnife?

Dostupnost tehnologije CyberKnife može se razlikovati u zavisnosti od aktuelne opremljenosti zdravstvenih ustanova. U Anadolu Medical Center tehnologija CyberKnife M6 koristi se za pacijente kod kojih je utvrđena podobnost u okviru planiranja lečenja u oblasti radijacione onkologije.

Budući da se model uređaja i obim usluga mogu vremenom menjati, važno je da se tokom planiranja lečenja proveri aktuelna tehnička opremljenost centra. Da li je pacijent pogodan za lečenje CyberKnife-om ne određuje se samo prema tome da li centar ima uređaj, već na osnovu procene radijacione onkologije i individualnog planiranja lečenja.

Šta doživljavaju pacijenti tokom seanse CyberKnife-a?

Pacijent koji će se lečiti CyberKnife-om pre seanse se postavlja u terapijski položaj određen tokom simulacije. U zavisnosti od regije lečenja mogu se koristiti termoplastična maska, vakuum-dušek ili druga oprema za pozicioniranje. Zatim se snimcima položaj pacijenta i ciljne regije upoređuje sa planom lečenja.

Kada zračenje počne, robotska ruka se može kretati u različite položaje oko pacijenta. Pacijent može videti kretanje uređaja i čuti neke zvukove tokom rada. Sam snop zračenja se ne oseća.

Tim za lečenje prati pacijenta tokom seanse i po potrebi se može uspostaviti komunikacija. Od pacijenta se očekuje da što bolje održi planirani položaj.

Po završetku seanse uklanja se korišćena oprema za pozicioniranje. Lečenje CyberKnife-om u većini slučajeva može se sprovesti ambulantno. Povratak svakodnevnom životu posle seanse može se razlikovati u zavisnosti od tretirane regije, pratećih postupaka i opšteg zdravstvenog stanja osobe.

Često postavljana pitanja

Šta je CyberKnife?

CyberKnife je sistem stereotaksijske radioterapije koji, preko linearnog akceleratora povezanog sa robotskom rukom, omogućava preciznu primenu zračenja iz različitih uglova. Nije hirurška metoda i ne pravi se rez. Može se koristiti za SRS kod odabranih ciljeva u mozgu i za SBRT kod odabranih ciljeva u telu.

Šta je CyberKnife M6?

CyberKnife M6 je jedan od modela robotske radioterapije iz porodice sistema CyberKnife. Linearni akcelerator na robotskoj ruci, navođenje slikom i tehnologije za praćenje cilja pomažu primeni zračenja u skladu sa planom lečenja. Njegova primena procenjuje se prema kliničkim karakteristikama pacijenta i ciljne regije.

Da li je CyberKnife operacija?

Ne. CyberKnife nije hirurški zahvat niti hirurški robot. Tokom lečenja se ne pravi rez. Reč „knife" u nazivu povezana je sa pojmom stereotaksijske radiohirurgije. Radiohirurgija označava preciznu primenu zračenja na ograničen cilj.

Kako funkcioniše CyberKnife?

Kod lečenja CyberKnife-om najpre se na snimcima određuju cilj i organi koje treba zaštititi. Nakon što se pripremi plan lečenja, linearni akcelerator na robotskoj ruci primenjuje zračenje iz različitih uglova. Tokom seanse sistemi za snimanje pomažu u verifikaciji položaja cilja.

Kod kojih bolesti se koristi CyberKnife?

CyberKnife se može razmatrati za stereotaksijsko lečenje odabranih lezija mozga i centralnog nervnog sistema, kao i ciljeva u plućima, jetri, pankreasu, bubrezima, prostati, kičmi i nekim kostima. Podobnost zavisi koliko od naziva bolesti, toliko i od veličine, broja i položaja cilja i njegovog odnosa sa okolnim organima.

Za koga lečenje CyberKnife-om nije pogodno?

CyberKnife možda nije pogodan za svakog pacijenta i svaki tumor. Veoma veliki ciljevi, proširena bolest, nemogućnost poštovanja bezbednih granica doze za okolne kritične organe ili to što je neko drugo lečenje pogodnije mogu biti razlog da se CyberKnife ne izabere. Odluka se donosi na osnovu procene radijacione onkologije.

Koliko seansi traje lečenje CyberKnife-om?

Lečenje CyberKnife-om može se sprovesti u jednoj seansi ili u nekoliko frakcija. Broj seansi određuje se prema vrsti, veličini i položaju tumora, okolnim osetljivim organima, ranijoj radioterapiji i planiranoj ukupnoj dozi. Ne postoji standardan broj seansi koji važi za svakog pacijenta.

Koliko traje jedna seansa CyberKnife-a?

Trajanje seanse CyberKnife-a zavisi od plana lečenja. Na trajanje mogu uticati pozicioniranje pacijenta, verifikacija slikom, potreba za praćenjem cilja, broj snopova koji se primenjuju i složenost plana. Zato nije ispravno navesti tačan broj minuta koji važi za svakoga.

Da li je lečenje CyberKnife-om bolno?

Sam snop zračenja se ne oseća, a kod primene CyberKnife-a ne pravi se hirurški rez. Međutim, upotreba maske ili vakuum-dušeka, dugo zadržavanje određenog položaja ili dodatni postupci kao što je postavljanje fiducijalnog markera pre lečenja mogu kod nekih pacijenata izazvati prolaznu nelagodnost.

Da li je kod lečenja CyberKnife-om potrebna anestezija?

Kod većine standardnih seansi CyberKnife-a opšta anestezija možda neće biti potrebna. Ipak, kod dece, pacijenata kojima je teško da održe terapijski položaj ili tokom invazivnih postupaka kao što je postavljanje fiducijalnog markera, potreba za anestezijom ili sedacijom može se posebno proceniti.

Da li je kod lečenja CyberKnife-om potrebna hospitalizacija?

Lečenje CyberKnife-om kod mnogih pacijenata može se sprovesti ambulantno i posle seanse hospitalizacija možda neće biti potrebna. Međutim, zbog regije lečenja, opštih kliničkih karakteristika pacijenta i pratećih intervencija, kod nekih osoba može biti potreban drugačiji plan praćenja.

Koja su neželjena dejstva CyberKnife-a?

Neželjena dejstva CyberKnife-a mogu se razlikovati u zavisnosti od tretirane regije, ukupne doze zračenja, broja frakcija i okolnih tkiva. Mogu se javiti umor, edem, glavobolja, mučnina ili tegobe specifične za regiju lečenja. Neki kasni efekti mogu se javiti mesecima ili godinama posle lečenja.

Da li je posle lečenja CyberKnife-om moguć povratak svakodnevnom životu?

CyberKnife se u većini slučajeva može primeniti ambulantno, ali vreme povratka svakodnevnim aktivnostima nije isto za svakoga. Na vreme povratka svakodnevnom životu mogu uticati tretirana regija, tegobe koje se jave, prateće intervencije i opšte zdravstvene karakteristike osobe.

Kada se tumor smanjuje posle lečenja CyberKnife-om?

Efekat radioterapije ne vidi se uvek na snimcima odmah nakon završetka lečenja. Odgovor tumora ili ciljne lezije na lečenje može se razvijati tokom vremena, u zavisnosti od karakteristika bolesti. Odgovor se procenjuje kliničkim kontrolama i metodama snimanja u razmacima koje odredi lekar.

Koja je razlika između CyberKnife-a i Gamma Knife-a?

Obe tehnologije mogu se koristiti u stereotaksijskoj radiohirurgiji. Gamma Knife je sistem pretežno usmeren na intrakranijalne ciljeve, dok CyberKnife koristi linearni akcelerator povezan sa robotskom rukom i može se razmatrati, pored odabranih intrakranijalnih ciljeva, i za ciljeve u drugim delovima tela.

Koja je razlika između CyberKnife-a i MR Linac-a?

CyberKnife koristi linearni akcelerator povezan sa robotskom rukom i tehnologije verifikacije cilja vođene slikom. MR Linac kombinuje sistem za MR snimanje sa linearnim akceleratorom. Principi snimanja i primene lečenja ove dve tehnologije su različiti. Izbor se pravi prema kliničkim potrebama pacijenta.

Koja je razlika između CyberKnife-a i klasične radioterapije?

Jedna od razlikovnih tehničkih karakteristika CyberKnife-a jeste to što se linearni akcelerator nalazi na robotskoj ruci. I savremeni standardni LINAC sistemi mogu primenjivati navođenje slikom, SRS i SBRT. Zato izbor lečenja treba praviti ne samo prema nazivu uređaja, već prema karakteristikama cilja i bolesti.

Da li se kod lečenja CyberKnife-om koristi maska?

U zavisnosti od regije lečenja može se koristiti maska. Naročito kod stereotaksijskih primena u predelu glave i mozga može se pripremiti termoplastična maska koja pomaže pacijentu da održi terapijski položaj. U drugim delovima tela mogu se koristiti vakuum-dušek ili druga oprema za pozicioniranje.

Da li se kod lečenja CyberKnife-om postavlja marker?

Marker se ne postavlja svakom pacijentu. Kod nekih ciljeva, kao što su prostata, pluća, jetra ili pankreas, mogu se koristiti fiducijalni markeri koji pomažu snimanju i praćenju cilja. Potreba se određuje prema položaju cilja i izabranoj metodi praćenja.

Može li neko ko je ranije primao radioterapiju biti lečen CyberKnife-om?

Kod pacijenata koji su ranije primali radioterapiju, ponovno zračenje CyberKnife-om može se razmatrati u nekim odabranim slučajevima. Odluka o ponovnom lečenju ne donosi se bez ispitivanja doze i raspodele prethodne radioterapije, proteklog vremena, položaja novog cilja i tolerancije okolnih normalnih tkiva.

Da li osoba lečena CyberKnife-om emituje zračenje?

CyberKnife je metoda radioterapije koja se primenjuje spolja. Zračenje se primenjuje na ciljnu regiju spolja samo dok uređaj radi i posle lečenja u telu osobe ne ostaje izvor zračenja. Zato posle standardnog spoljašnjeg zračenja pacijent ne emituje u okolinu zračenje povezano sa lečenjem CyberKnife-om.

U kojoj bolnici u Turskoj postoji CyberKnife?

U Anadolu Medical Center postoji tehnologija CyberKnife M6. Budući da se opremljenost uređajima i obim usluga mogu vremenom ažurirati, pri planiranju lečenja potrebno je proveriti postojeće tehničke mogućnosti. To što centar ima CyberKnife samo po sebi ne znači podobnost za lečenje; odluka se donosi na osnovu procene radijacione onkologije.

Šta osećaju pacijenti tokom seanse CyberKnife-a?

Sam snop zračenja se ne oseća. Pacijent može videti pokrete robotske ruke i čuti zvukove povezane sa radom uređaja. Maska, vakuum-dušek ili dugo zadržavanje istog položaja mogu kod nekih osoba izazvati nelagodnost. Iskustvo seanse može se razlikovati u zavisnosti od regije lečenja i pripremljenog individualnog plana.

Lekari oblasti „Radijaciona onkologija" u Anadolu

Banu Atalar

Prof. dr

Radijacijska onkologija

Ceren Barlas

Dr med.

Radijacijska onkologija

Svi lekari klinike

Česta pitanja

Ovaj sadržaj ima informativni karakter i ne zamenjuje konsultaciju, dijagnostiku niti lečenje koje propisuje lekar. Ako imate simptome, obratite se kvalifikovanom zdravstvenom radniku.