Rak vulve je redak, ali ozbiljan oblik karcinoma koji se razvija na spoljašnjem genitalnom području ženskog reproduktivnog sistema. Ovaj karcinom obično napreduje sporo i često je izlečiv kada se otkrije u ranoj fazi. Rak vulve najčešće počinje na velikim usnama (labia majora), ali se može razviti i na klitorisu, malim usnama (labia minora) te okolnim tkivima.
Kao i kod mnogih drugih karcinoma, rana dijagnoza i odgovarajuće lečenje ključni su za povoljan ishod. Simptomi raka vulve često započinju svrabom, promenama na koži ili pojavom male kvržice u području vulve.
Šta je rak vulve?
Rak vulve je redak tip karcinoma koji se razvija u vulvi, odnosno spoljašnjem genitalnom području kod žena. Iako najčešće nastaje na velikim usnama, može se pojaviti i na klitorisu, malim usnama te drugim delovima vulve.
Najčešći oblik je planocelularni (skvamozni) karcinom, poznat i kao epidermoidni karcinom, koji nastaje iz ćelija kože. Ređe se mogu javiti bazocelularni karcinom ili melanom. Budući da obično raste sporo, mogućnost uspešnog lečenja je visoka ako se bolest otkrije na vreme.
Učestalost raka vulve raste s godinama i češće se javlja kod žena u postmenopauzi. Međutim, zbog faktora rizika poput HPV infekcije, može se pojaviti i kod mlađih žena.
Koji su simptomi raka vulve?
Simptomi se obično razvijaju postepeno i u početku mogu biti blagi. Prepoznavanje ranih znakova je veoma važno. U ranim stadijima, rak vulve može se manifestirati simptomima koji deluju bezazleno, poput svraba, peckanja ili promena boje kože. Kako bolest napreduje, mogu se pojaviti rastuća kvržica, zadebljanje, otvrdnuće kože ili ranice. U kasnijim stadijima mogu se javiti izraženiji simptomi poput bola, krvarenja ili poteškoća s mokrenjem.
Najčešći simptomi
- Svrab i peckanje: trajan osećaj svraba ili peckanja u području vulve
- Promene boje kože: potamnjenje, izbeljivanje ili crvenilo kože
- Kvržica ili otok: mala izbočina ili tvrda masa koja se može povećavati
- Zadebljanje i otvrdnuće kože: uočljiva zadebljana ili očvrsnula područja
- Ranice ili ulceracije: otvorene rane ili čirevi koji ne zarastaju
- Bol: posebno tokom seksualnog odnosa ili pri pritisku
- Krvarenje ili iscedak: abnormalno krvarenje ili neugodan miris iscetka, naročito nakon menopauze
- Poteškoće pri mokrenju: peckanje ili bol tokom mokrenja
Budući da se ovi simptomi mogu zameniti s drugim kožnim oboljenjima, važno je potražiti lekarsku pomoć ako simptomi traju, pogoršavaju se ili se ponavljaju.
Šta uzrokuje rak vulve?
Tačan uzrok raka vulve nije u potpunosti poznat. Ipak, određeni faktori rizika povezani su s povećanom verovatnoćom razvoja ove bolesti. Genetski faktori, stanje imunog sistema i uticaji iz okoline mogu imati ulogu.
Faktori rizika
- HPV infekcija: visokorizični tipovi HPV-a povećavaju rizik
- Starija životna dob: češće nakon menopauze, posebno posle 60. godine
- Oslabljen imuni sistem: npr. HIV ili imunosupresivna terapija
- Vulvarna intraepitelna neoplazija (VIN): prekancerozne promene ćelija
- Hronična kožna oboljenja: npr. lichen sclerosus
- Genetska predispozicija: porodična historija srodnih karcinoma
Tipovi raka vulve
Rak vulve može nastati iz različitih tipova ćelija. Tip karcinoma utiče na tok bolesti i izbor terapije.
Planocelularni (skvamozni) karcinom
Najčešći tip (oko 90% slučajeva). Nastaje iz ćelija kože na površini vulve i često je povezan s HPV infekcijom.
Melanom
Razvija se iz melanocita (ćelija pigmenta). Ređi je, ali može biti agresivniji ako se ne otkrije na vreme.
Adenokarcinom
Redak tip, može nastati iz žljezdanih struktura, uključujući i Bartholinove žlezde.
Bazocelularni karcinom
Obično spororastući i manje agresivan, ali zahteva lečenje i praćenje.
Sarkom
Izuzetno redak, potiče iz vezivnog tkiva i može imati agresivniji tok.
Kako se dijagnosticira rak vulve?
Lekar provodi klinički pregled kako bi procenio promene na koži, otoke ili abnormalne strukture u području vulve. Ako postoji sumnja na karcinom, vulva se može detaljnije pregledati pomoću kolposkopije, koja omogućava uvećani prikaz tkiva.
Ako se uoči sumnjivo područje, radi se biopsija — uzimanje malog uzorka tkiva koji se šalje na patohistološku analizu. Biopsija potvrđuje dijagnozu i određuje tip karcinoma.
Dodatno, MRI, CT ili PET mogu se koristiti za procenu proširenosti bolesti.
Kako se leči rak vulve?
Lečenje zavisi od stadija i tipa karcinoma, kao i od opšteg zdravstvenog stanja pacijentkinje. U ranim stadijima, hirurško uklanjanje tumora često je najefikasniji pristup.
Hirurško lečenje
- Lokalna ekscizija: uklanjanje tumora s rubom zdravog tkiva
- Vulvektomija: delimično ili potpuno uklanjanje vulve, zavisno od proširenosti
- Uklanjanje limfnih čvorova: procena i lečenje mogućeg širenja
Radioterapija i hemoterapija
U uznapredovalim stadijima ili kao dodatna terapija nakon operacije, može se preporučiti radioterapija i/ili hemoterapija, u skladu s procenom multidisciplinarnog tima.