Karcinom endometrija je vrsta karcinoma koja započinje abnormalnim rastom ćelija u materici. Materica je šuplji, kruškoliki organ smešten u karlici, u kojem se odvija razvoj fetusa. Karcinom endometrija nastaje u endometriju — sloju ćelija koji oblaže unutrašnjost materice. Zbog toga se često naziva i karcinom materice.
U materici se mogu razviti i druge vrste karcinoma, poput sarkoma materice, ali su oni znatno ređi u odnosu na karcinom endometrija. Karcinom endometrija se često otkriva u ranoj fazi jer uzrokuje simptome. Najčešći prvi simptom je abnormalno vaginalno krvarenje. Kada se otkrije na vreme, hirurško uklanjanje materice često dovodi do potpunog izlečenja.
Šta je karcinom materice?
Karcinom materice, poznat i kao karcinom endometrija, najčešći je karcinom ženskog reproduktivnog sistema. Nastaje kada zdrave ćelije u materici pretrpe promene i počnu nekontrolisano rasti, formirajući masu koja se naziva tumor.
Tumor može biti maligni (zloćudni) ili benigni (dobroćudni). Maligni tumor može rasti i širiti se na druge delove tela, dok benigni tumor obično ne metastazira.
Vrste karcinoma materice
Adenokarcinom
Ova vrsta čini većinu karcinoma materice. Razvija se iz ćelija endometrija i sluznice materice te se najčešće naziva karcinomom endometrija. Najčešći podtip je endometrioidni karcinom. Lečenje zavisi od gradusa tumora, dubine prodiranja u zid materice i stadija bolesti.
Sarkom
Sarkom se razvija u potpornim tkivima žlezda materice ili u mišićnom sloju materice (miometrij). Sarkomi čine približno 2–4% svih karcinoma materice.
Šta uzrokuje karcinom materice?
Tačni uzroci karcinoma materice nisu u potpunosti poznati. Određeni faktori pokreću promene u ćelijama materice, što dovodi do genetskih mutacija. Mutirane ćelije se nekontrolisano razmnožavaju i formiraju tumor.
Faktori rizika
- Postmenopauzalni period ili ulazak u menopauzu (nakon 55. godine)
- Zadebljanje sluznice materice (endometrijska hiperplazija)
- Nikada niste bili trudni
- Rana prva menstruacija (pre 12. godine)
- Visok krvni pritisak ili dijabetes
- Prekomerna telesna težina ili gojaznost
- Porodična anamneza karcinoma jajnika, materice ili debelog creva
- Genetski poremećaji poput Cowdenovog ili Lynchovog sindroma
- Prethodni tumori jajnika ili sindrom policističnih jajnika (PCOS)
- Korišćenje hormonske terapije samo s estrogenom ili terapija plodnosti
- Ranija radioterapija karlice
- Upotreba tamoksifena u lečenju karcinoma dojke
Koji su simptomi karcinoma materice?
Simptomi karcinoma materice mogu biti slični simptomima mnogih drugih ginekoloških oboljenja. Ukoliko primetite neobičan bol ili neredovno vaginalno krvarenje, važno je da se obratite zdravstvenom radniku. Tačna dijagnoza je ključna za pravilno lečenje.
Najčešći simptomi
- Vaginalno krvarenje između menstruacija (pre menopauze)
- Bilo kakvo vaginalno krvarenje ili sukrvica nakon menopauze
- Bol u donjem delu abdomena ili grčevi u karlici
- Tanak, beo ili proziran vaginalni iscedak nakon menopauze
- Dugotrajna, obilna ili učestala vaginalna krvarenja kod žena starijih od 40 godina
Kako se dijagnosticira karcinom materice?
Za postavljanje dijagnoze, lekar uzima anamnezu o simptomima, faktorima rizika i porodičnoj historiji bolesti. Nakon toga sledi opšti i ginekološki pregled.
Najčešće pretrage
- Krvni test (CA-125): povišene vrednosti mogu ukazivati na karcinom
- CT snimanje: prikazuje detaljne slike unutrašnjih organa
- MRI snimanje: detaljna procena proširenosti bolesti
- Transvaginalni ultrazvuk: procena endometrija i materice
- Biopsija endometrija: uzimanje uzorka sluznice materice
- Histeroskopija: pregled materice kamerom kroz grlić
- Dilatacija i kiretaža (D&C): uzimanje/uklanjanje tkiva u operacionoj sali
Koji su stadiji karcinoma materice?
Stadij opisuje veličinu tumora i da li se proširio. U nekim slučajevima, tačan stadij se utvrđuje tek nakon operacije.
- Stadij 1 (rani/lokalizovani): karcinom je ograničen na matericu
- Stadij 2 (regionalni): proširio se na grlić materice
- Stadij 3 (regionalni): proširenje na jajnike, jajovode, vaginu ili limfne čvorove
- Stadij 4 (uznapredovali/metastatski): proširenje na mokraćni mehur, creva ili udaljene organe
Gradus tumora
- Gradus 1 (niski): sporiji rast, ćelije sličnije normalnim
- Gradus 2 (srednji): umereno abnormalne ćelije
- Gradus 3 (visoki): brži rast, jako abnormalne ćelije
Lečenje karcinoma materice
Plan lečenja zavisi od vrste karcinoma, stadija i opšteg zdravstvenog stanja pacijentkinje. Lekarski tim može preporučiti jednu ili kombinaciju terapija.
Hirurgija (histerektomija i bilateralna salpingo-ooforektomija)
Najčešći tretman je uklanjanje materice i grlića materice. Jajnici se često uklanjaju jer proizvode estrogen koji može potaknuti rast karcinoma. Operacija se može izvesti klasično ili minimalno invazivno (laparoskopija).
Hemoterapija
Koristi se kod određenih tipova karcinoma ili u slučaju povratka bolesti, te može pomoći u kontroli bolesti i ublažavanju simptoma.
Radioterapija
Primenjuje X-zrake za uništavanje karcinomskih ćelija i često se koristi kao dodatna terapija radi smanjenja rizika od povratka bolesti.
Hormonska terapija
Može se koristiti kada se karcinom proširio ili vratio, ili kada operacija nije moguća.
Imunoterapija
Lečenje lekovima koji aktiviraju vlastiti imuni sistem u borbi protiv karcinoma.
Ciljana terapija
Koristi lekove koji ciljaju specifične karakteristike ćelija karcinoma kako bi zaustavili njihov rast i širenje.