Bartholinova cista nastaje kada se izvodni kanal Bartholinove žlezde začepi, pa se tečnost nakuplja i stvara otok u području vaginalnog otvora. Male ciste često prolaze bez simptoma, dok veće ili inficirane mogu uzrokovati bol i formiranje apscesa.
Šta su Bartholinove žlezde?
Bartholinove žlezde su male žlezde smeštene s obe strane vaginalnog otvora. One luče sluz koja pomaže vlaženju vaginalnog područja. Kada se kanal začepi, sekret se zadržava i može nastati cista.
Šta je Bartholinova cista?
Bartholinova cista je vrećica ispunjena tečnošću koja se formira zbog začepljenja kanala jedne ili obe žlezde. U početku često ne izaziva tegobe, ali kako raste može uzrokovati osetljivost, otok i nelagodu.
Ako dođe do infekcije, cista se može ispuniti gnojem i pretvoriti u Bartholinov apsces, što obično dovodi do jačeg bola, crvenila i otežanog sedenja ili hodanja.
Šta uzrokuje Bartholinovu cistu?
Najčešći mehanizam nastanka je začepljenje izvodnog kanala, zbog čega sluz ne može normalno oticati. Blokadu mogu potaknuti infekcije, iritacija, trauma, ožiljno tkivo ili hronična upala.
Faktori koji mogu povećati rizik
- Dob (češće kod žena 20–30 godina)
- Seksualna aktivnost (veća verovatnoća iritacije ili infekcije)
- Nezaštićeni odnosi i česta promena partnera (povećan rizik za infekcije)
- Slabiji imunitet (npr. dijabetes, imunosupresivna terapija)
- Iritacija agresivnim hemikalijama (mirisni sapuni, gelovi)
- Ponavljane infekcije i anatomski faktori
Koji su simptomi Bartholinove ciste?
Male ciste mogu proći bez simptoma. Kada se povećaju ili inficiraju, simptomi postaju izraženiji.
Najčešći simptomi
- Jednostrani (češće) ili obostrani otok u području vaginalnog otvora
- Blaga nelagoda ili osetljivost
- Bol pri hodanju, sedenju ili tokom odnosa
- Crvenilo i toplina kože u zahvaćenom području (kod infekcije)
- Neugodan miris iscetka (ako postoji gnojna kolekcija)
- Povišena temperatura i opšti umor (u uznapredovalim slučajevima)
Kada je potreban lekarski pregled?
Preporučuje se pregled ako je cista bolna, brzo raste, ponavlja se, ako imate temperaturu, izraženo crvenilo, gnojni iscedak ili ako su tegobe toliko jake da ometaju hodanje i sedenje. Takođe, svaka nova kvržica/oteklina u ovom području koja traje više dana zaslužuje procenu.
Kućna nega (kada nema znakova teške infekcije)
Kućne mere mogu pomoći kod malih, bezbolnih ili blago simptomatskih cista. Ako se simptomi pogoršavaju, potreban je pregled.
Sedeće kupke (sitz kupke)
Sedenje u toploj vodi 15–20 minuta, 2–3 puta dnevno može ublažiti nelagodu i potaknuti spontanu drenažu.
Topli oblozi
Topli oblozi 10–15 minuta mogu poboljšati cirkulaciju i smanjiti napetost u području ciste.
Higijena i smanjenje iritacije
- Održavajte područje čistim i suhim
- Koristite blaga sredstva bez mirisa
- Nosite pamučno rublje i izbegavajte usku odeću
Napomena o “prirodnim antisepticima”
Ako koristite preparate poput ulja čajevca ili sličnih proizvoda, oprez: mogu izazvati iritaciju i ne preporučuju se svima. Ako postoji infekcija ili jaka bol, kućni preparati ne zamenjuju medicinski tretman.
Kako Bartholinova cista nestaje? (medicinske opcije lečenja)
Male ciste ponekad se povuku same. Ako se cista inficira ili je velika i bolna, može biti potrebna terapija koju vodi lekar.
1) Lekovi
Kod sumnje na infekciju, lekar može preporučiti odgovarajuću terapiju (npr. antibiotike) prema kliničkoj proceni i nalazima.
2) Drenaža
Kod izraženog bola ili apscesa, često se radi drenaža u lokalnoj anesteziji kako bi se ispraznio sadržaj i smanjio pritisak.
3) Marsupijalizacija
Kod ponavljanih cista/apscesa može se uraditi marsupijalizacija – zahvat kojim se stvara trajni otvor za drenažu i smanjuje rizik recidiva.
4) Uklanjanje žlezde (retko)
U slučajevima čestih recidiva ili hroničnih problema, može se razmotriti potpuno uklanjanje Bartholinove žlezde, prema proceni specijaliste.