Šta je karcinom materice? Koji su simptomi karcinoma materice?
Karcinom endometrija je vrsta karcinoma koja započinje abnormalnim rastom ćelija u materici. Materica je šuplji, kruškoliki organ smješten u karlici, u kojem se odvija razvoj fetusa. Karcinom endometrija nastaje u endometriju — sloju ćelija koji oblaže unutrašnjost materice. Zbog toga se često naziva i karcinom materice.
U materici se mogu razviti i druge vrste karcinoma, poput sarkoma materice, ali su oni znatno rjeđi u odnosu na karcinom endometrija. Karcinom endometrija se često otkriva u ranoj fazi jer uzrokuje simptome. Najčešći prvi simptom je abnormalno vaginalno krvarenje. Kada se otkrije na vrijeme, hirurško uklanjanje materice često dovodi do potpunog izlječenja.
Šta je karcinom materice?
Karcinom materice, poznat i kao karcinom endometrija, najčešći je karcinom ženskog reproduktivnog sistema. Nastaje kada zdrave ćelije u materici pretrpe promjene i počnu nekontrolisano rasti, formirajući masu koja se naziva tumor.
Tumor može biti maligni (zloćudni) ili benigni (dobroćudni). Maligni tumor može rasti i širiti se na druge dijelove tijela, dok benigni tumor obično ne metastazira.
Vrste karcinoma materice
Adenokarcinom
Ova vrsta čini većinu karcinoma materice. Razvija se iz ćelija endometrija i sluznice materice te se najčešće naziva karcinomom endometrija. Najčešći podtip je endometrioidni karcinom. Liječenje zavisi od gradusa tumora, dubine prodiranja u zid materice i stadija bolesti.
Sarkom
Sarkom se razvija u potpornim tkivima žlijezda materice ili u mišićnom sloju materice (miometrij). Sarkomi čine približno 2–4% svih karcinoma materice.
Šta uzrokuje karcinom materice?
Tačni uzroci karcinoma materice nisu u potpunosti poznati. Određeni faktori pokreću promjene u ćelijama materice, što dovodi do genetskih mutacija. Mutirane ćelije se nekontrolisano razmnožavaju i formiraju tumor.
Faktori rizika
- Postmenopauzalni period ili ulazak u menopauzu (nakon 55. godine)
- Zadebljanje sluznice materice (endometrijska hiperplazija)
- Nikada niste bili trudni
- Rana prva menstruacija (prije 12. godine)
- Visok krvni pritisak ili dijabetes
- Prekomjerna tjelesna težina ili gojaznost
- Porodična anamneza karcinoma jajnika, materice ili debelog crijeva
- Genetski poremećaji poput Cowdenovog ili Lynchovog sindroma
- Prethodni tumori jajnika ili sindrom policističnih jajnika (PCOS)
- Korištenje hormonske terapije samo s estrogenom ili terapija plodnosti
- Ranija radioterapija karlice
- Upotreba tamoksifena u liječenju karcinoma dojke
Koji su simptomi karcinoma materice?
Simptomi karcinoma materice mogu biti slični simptomima mnogih drugih ginekoloških oboljenja. Ukoliko primijetite neobičan bol ili neredovno vaginalno krvarenje, važno je da se obratite zdravstvenom radniku. Tačna dijagnoza je ključna za pravilno liječenje.
Najčešći simptomi
- Vaginalno krvarenje između menstruacija (prije menopauze)
- Bilo kakvo vaginalno krvarenje ili sukrvica nakon menopauze
- Bol u donjem dijelu abdomena ili grčevi u karlici
- Tanak, bijel ili proziran vaginalni iscjedak nakon menopauze
- Dugotrajna, obilna ili učestala vaginalna krvarenja kod žena starijih od 40 godina
Kako se dijagnosticira karcinom materice?
Za postavljanje dijagnoze, ljekar uzima anamnezu o simptomima, faktorima rizika i porodičnoj historiji bolesti. Nakon toga slijedi opšti i ginekološki pregled.
Najčešće pretrage
- Krvni test (CA-125): povišene vrijednosti mogu ukazivati na karcinom
- CT snimanje: prikazuje detaljne slike unutrašnjih organa
- MRI snimanje: detaljna procjena proširenosti bolesti
- Transvaginalni ultrazvuk: procjena endometrija i materice
- Biopsija endometrija: uzimanje uzorka sluznice materice
- Histeroskopija: pregled materice kamerom kroz grlić
- Dilatacija i kiretaža (D&C): uzimanje/uklanjanje tkiva u operacionoj sali
Koji su stadiji karcinoma materice?
Stadij opisuje veličinu tumora i da li se proširio. U nekim slučajevima, tačan stadij se utvrđuje tek nakon operacije.
- Stadij 1 (rani/lokalizovani): karcinom je ograničen na matericu
- Stadij 2 (regionalni): proširio se na grlić materice
- Stadij 3 (regionalni): proširenje na jajnike, jajovode, vaginu ili limfne čvorove
- Stadij 4 (uznapredovali/metastatski): proširenje na mokraćni mjehur, crijeva ili udaljene organe
Gradus tumora
- Gradus 1 (niski): sporiji rast, ćelije sličnije normalnim
- Gradus 2 (srednji): umjereno abnormalne ćelije
- Gradus 3 (visoki): brži rast, jako abnormalne ćelije
Liječenje karcinoma materice
Plan liječenja zavisi od vrste karcinoma, stadija i opšteg zdravstvenog stanja pacijentice. Ljekarski tim može preporučiti jednu ili kombinaciju terapija.
Hirurgija (histerektomija i bilateralna salpingo-ooforektomija)
Najčešći tretman je uklanjanje materice i grlića materice. Jajnici se često uklanjaju jer proizvode estrogen koji može potaknuti rast karcinoma. Operacija se može izvesti klasično ili minimalno invazivno (laparoskopija).
Hemoterapija
Koristi se kod određenih tipova karcinoma ili u slučaju povratka bolesti, te može pomoći u kontroli bolesti i ublažavanju simptoma.
Radioterapija
Primjenjuje X-zrake za uništavanje karcinomskih ćelija i često se koristi kao dodatna terapija radi smanjenja rizika od povratka bolesti.
Hormonska terapija
Može se koristiti kada se karcinom proširio ili vratio, ili kada operacija nije moguća.
Imunoterapija
Liječenje lijekovima koji aktiviraju vlastiti imuni sistem u borbi protiv karcinoma.
Ciljana terapija
Koristi lijekove koji ciljaju specifične karakteristike ćelija karcinoma kako bi zaustavili njihov rast i širenje.